Het opslaan van stamcellen: overzicht

Inleiding

De laatste jaren is gebleken dat ouders meer en meer interesse hebben voor het opslaan van stamcellen. Stamcellen liggen aan de basis van beenmergtransplantaties, een techniek die sedert tientallen jaren gebruikt wordt bij de behandeling van ziektes als leukemie. Sinds de eerste stamceltransplantatie in 1988 werd veel aandacht besteed aan het bewaren van stamcellen en aan de mogelijke toepassingen van stamceltherapie. De fondsen voor stamcelresearch zijn drastisch toegenomen, wat bewijst dat een groeiend vertrouwen bestaat in de klinische bruikbaarheid van stamceltherapieën.

In de VS is het tegenwoordig heel gebruikelijk dat stamcellen privaat worden opgeslagen. In de UK echter verkeert deze methode nog in een beginfase en wordt een debat gevoerd over de precieze voordelen van het afnemen van navelstrengbloed bij de geboorte met het oog op het bewaren van stamcellen. Dit is hoofdzakelijk te wijten aan het feit dat het huidige gebruik van stamcellen beperkt blijft tot eerder zeldzame medische gevallen. Niettemin is nu in de UK stamcelbewaring voor donatie ingevoerd. De oprichting van een Nationale Navelstrengbloedbank biedt aanstaande moeders de mogelijkheid stamcellen van hun kinderen te laten bewaren en te gebruiken voor de behandeling van kinderen met deze ziektes.

Over heel het land zijn er gespecialiseerde centra voor het bewaren van stamcellen.

In de loop van de volgende twintig jaar zal het klinische gebruik van stamcellen zonder twijfel toenemen, maar er bestaat nog geen volledige zekerheid over de precieze voordelen die het de ouders zal bieden. Ouders moeten daarom juiste informatie krijgen over het vergaren en bewaren van stamcellen vooraleer zij deze procedure voor hun kinderen in overweging nemen.

Wat zijn stamcellen?

Stamcellen zijn ongespecialiseerde cellen, die met de juiste stimuli zich kunnen transformeren in andere celtypes die in het menselijk lichaam voorkomen zoals in de lever, de huid, de rode bloedcellen. Sommige stamcellen zijn meer ‘plastisch’ dan andere – dat betekent dat zij in staat zijn meer celtypes te vormen.

Stamcellen uit de navelstreng behoren tot de meest ongespecialiseerde types van lichaamscellen. Ze ontstaan tijdens de vroegste ontwikkelingsfase en bezitten de mogelijkheid om met de juiste stimuli zich om te zetten in specifieke cellen zoals rode of witte bloedcellen. Omwille van deze eigenschappen en omwille van het feit dat de navelstreng een rijke bron van stamcellen vormt, zijn privé bedrijven begonnen met het invriezen en opslaan van deze cellen die verzameld worden uit het navelstrengbloed bij de geboorte.

Wat houdt het opslaan van de stamcellen in?

Het opslaan van stamcellen houdt in dat het navelstrengbloed van uw baby bewaard wordt door de cellen in te vriezen in een vloeibare stikstof. Hierdoor blijven de stamcellen gedurende vele jaren bewaard zodat ze op elk moment gebruikt kunnen worden.

Waarom moet ik stamcellen van mijn baby bewaren?

Recent onderzoek heeft positieve resultaten aangetoond in de behandeling van verscheidene medische aandoeningen, waaronder hartaandoeningen, kanker, ruggenmergletsel, botbreuken, brandwonden, beroertes, multiple sclerosis, de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson, de ziekte van Huntington en diabetes. Ook onderzoek naar het gebruik van stamcellen bij het regenereren van organen, het repareren van beschadigd(e) spierweefsel en pezen en bij huidverplanting voor brandwondslachtoffers heeft reeds bemoedigende resultaten opgeleverd.

Waarvoor worden stamcellen momenteel gebruikt?

Deze unieke cellen kunnen gebruikt worden om beschadigde of afwijkende bloedcellen te vervangen als onderdeel bij de behandeling van kwaadaardige bloedziektes als leukemie, of als een alternatief voor beenmergtransplantatie. De mogelijke voordelen van stamceltransplantatie bestaan erin dat de cellen onmiddellijk beschikbaar zijn, dat ze genetisch identiek zijn en dat de potentiële risico’s van beenmergtransplantatie als afstoting en infectie kunnen vermeden worden. Bij paren van gemengde etnische afkomst is het vaak moeilijk om een aangepaste beenmergdonor te vinden.

Hoe groot is de kans dat cellen gebruikt gaan worden voor het behandelen van een ziekte

Momenteel worden stamcellen hoofdzakelijk gebruikt bij bepaalde vormen van kanker. Daaruit volgt dat voor ouders de kans heel klein is dat hun kind zijn eigen stamcellen nodig zal hebben (wellicht 1 op verschillende duizenden). Zoals de kansen nu berekend worden, wordt de mogelijkheid dat een baby ooit het opgeslagen navelstrengbloed nodig heeft, geschat op een percentage tussen 0.005% en 0.037%. Voor sommigen ligt dit percentage zelfs nog lager. Ten gevolge daarvan hebben vele instellingen besloten dat het niet aangewezen is om stelselmatig navelstrengbloed te vergaren en op te slaan.

Zoals hierboven echter werd geargumenteerd, wordt meer en meer duidelijk dat het opslaan van stamcellen een van de hoekstenen zal vormen van de medische behandelingen in de toekomst en daarin ligt het uitzonderlijke belang van deze opslag. Algemeen wordt verwacht dat naarmate het klinische gebruik van stamcellen toeneemt, ook de mogelijkheden groeien om van de stamcellen van uw kind gebruik te maken.

Hoeveel cellen zijn nodig voor een behandeling?

De langdurige zekerheid die geboden wordt geldt alleen als er voldoende cellen in de stalen aanwezig zijn om een adequate transplantatie te garanderen. Een minimale dosis genucleëerde cellen van 2.0x107 /kg lichaamsgewicht van de ontvanger is vereist voor de behandeling van volwassenen met hematologische ziektes.

Het rendement van de gemiddelde genucleëerde cel van een navelstreng-eenheid is 1x109 – ongeveer genoeg om een persoon van 50 kilo te behandelen met één gemiddelde eenheid navelstrengbloed.

Er zijn technieken bekend om het aantal stamcellen te vermenigvuldigen maar hiervoor zijn positieve eindresultaten van de klinische experimenten vereist en het zal nog enkele jaren duren vooraleer zij opgenomen zijn in de gangbare klinische procedure. Wellicht zullen stalen moeten vermenigvuldigd worden zodat ze effectief kunnen gebruikt worden in stamceltherapie bij volwassenen.

Moet ik de stamcellen van mijn baby laten opslaan?

In bepaalde gevallen is het opslaan van stamcellen van onschatbare waarde , bijvoorbeeld wanneer er in de familie sprake is van een gekende genetische afwijking die behandeld kan worden met HSC-transplantatie (hemopoietische stamcellen). Gewoonlijk wordt dit voorgesteld door de behandelende arts. Omdat dit zelden voorkomt, wordt de informatie over het opslaan van stamcellen meestal niet gegeven aan families met een laag risico.

De meeste toekomstige ouders gebruiken deze mogelijkheid omwille van de therapeutische waarde. Naarmate het aantal wetenschappelijk bewezen therapeutische toepassingen groter wordt , zullen ook de voordelen van het opslaan van navelstrengbloed toenemen. Het nut van stamceltherapie bij veel voorkomende ziektes als hartkwalen wordt klinisch onderzocht, maar tot nu is in deze gevallen het nut ervan nog niet wetenschappelijk bewezen. Momenteel moeten aanstaande moeders correcte en sluitende informatie krijgen zodat ze een gefundeerde keuze kunnen maken betreffende de toekomstige noden van hun kind wat zijn gezondheid betreft.

Hoewel de huidige statistieken aangeven dat de noodzaak om cellen therapeutisch te gebruiken eerder klein is, zien de toekomstperspectieven er veelbelovend uit en niemand beschikt over een glazen bol. Wij beweren niet dat het de enige mogelijkheid zal zijn om in de toekomst ziekten te behandelen maar het is een weinig ingrijpende, pijnloze methode om een hoeveelheid stamcellen te verzamelen waarvan het therapeutisch gebruik en de voordelen al bewezen zijn.

Wij vinden het uiterst belangrijk dat moeders, die deze weloverwogen keuze maken, de mogelijkheid hebben in de UK gebruik te kunnen maken van deze diensten die aan de strengste vereisten voldoen.

Raadpleeg onze bibliotheek voor meer informatie over dit thema.

Raadpleeg ook de Nieuws-rubriek voor artikels en brochures over de voor- en nadelen van navelstrengbloed en het verzamelen en opslaan van navelstrengbloed en stamcellen.